In het kort
De Transition-stijl (circa 1760 tot 1775) verenigt het nog gewelfde silhouet van de Louis XV met het neoclassicistische decor van de latere Louis XVI: meanders, lopende hond, vlechtbanden, laurierslingers. De stijl ontstaat uit de Parijse ‘goût grec’, gevoed door de opgravingen in Herculaneum en Pompeii.
- Periode
- 1760 – 1775
- Lijnvoering
- Lichte welving, scherpe hoeken
- Ornamentiek
- Meanders, Vitruviaanse golven, vlechtbanden
- Houtsoorten
- Rozenhout, amarant, esdoorn
Context
Halverwege de 18e eeuw lokken de vondsten in Herculaneum en Pompeii, en vervolgens de publicaties van de graaf de Caylus, een reactie uit tegen de uitbundigheid van de rocaille. Parijse liefhebbers omarmen de ‘goût grec’. De ebenisten behouden aanvankelijk de gewelfde vormen waaraan de clientèle gewend is, maar kleden ze in met een antiek decor: dat is de Transition.
Chronologie
- 1738Begin van de opgravingen in Herculaneum.
- 1748Begin van de opgravingen in Pompeii.
- 1752Eerste deel van de Recueil d'antiquités van de graaf de Caylus.
- 1756–1757Meubilair ‘à la grecque’, ontworpen door Le Lorrain voor Lalive de Jully.
- 1774Troonsbestijging van Lodewijk XVI: het neoclassicisme zegeviert.
De Transitionstijl herkennen
- Nog gewelfd silhouet — maar met een getemperde welving en scherpere hoeken.
- Fronten met middenrisaliet — en strakkere zargen.
- Licht gebogen poten — of al recht, soms zelfs op hetzelfde stuk.
- Geometrische marqueterie — kubussen, ruiten, linten of vazen naar antiek voorbeeld.
- Neoclassicistische bronzen — meanders, Vitruviaanse golven, muntfriezen, waterbladeren, laurierguirlandes.
- Twee vormtalen gecombineerd — op één en hetzelfde meubel: dat is zijn handtekening.
Kenmerkende meubels: commode met verspringend front (à ressaut), cilinderbureau, secretaire met klep, schrijftafel, chiffonnière.
De Transitionstijl en verwante stijlen
| Kenmerk | Louis XV | Transition | Louis XVI |
|---|---|---|---|
| Periode | 1730 – 1770 | 1760 – 1775 | 1770 – 1790 |
| Lijnvoering | Golvend, asymmetrisch | Lichte welving, scherpe hoeken | Recht, symmetrisch |
| Poten | Gebogen, met voetschoentjes | Licht gebogen | Taps toelopend, gecanneleerd |
| Ornamentiek | Rocaille, bloemen | Meanders, Vitruviaanse golven, vlechtbanden | Parelsnoeren, linten, trofeeën |
| Houtsoorten | Rozenhout, violethout, notenhout | Rozenhout, amarant, esdoorn | Mahonie, rozenhout, satijnhout |
Een Transition-meubel herken je aan de bewuste spanning tussen vorm en decor: een Louis XV-welving met Louis XVI-ornamenten. Is de lijn volledig recht en zijn de poten taps toelopend, dan gaat het om Louis XVI; blijft het decor rocaille en asymmetrisch, dan is het Louis XV.
De grote namen
- Jean-François Oeben (1721 – 1763), ebenist van de koning en wegbereider van de Transition.
- Roger Vandercruse, genaamd Lacroix (1727 – 1799), stempel RVLC.
- Pierre Garnier (circa 1726 – 1806), ebenist en een van de eerste aanhangers van de goût grec.
- Jean-François Leleu (1729 – 1807), leerling van Oeben.
Veelgestelde vragen
Is de Transitionstijl een echte stijl?
Wat is de ‘goût grec’?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
