Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
Anticaria Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

De Gids · Stijlen · 1760 – 1775

De Transition-stijl, tussen rocaille en antiek

Een nog gewelfd silhouet en een al neoclassicistisch decor: het beste van twee regeringen.

Mechanische tafel in marqueterie, Jean-François Oeben, ca. 1761–1763, voorbeeld van de Transition-stijl
Mechanische tafel in marqueterie, Jean-François Oeben, ca. 1761–1763. Foto: The Metropolitan Museum of Art, publiek domein.

In het kort

De Transition-stijl (circa 1760 tot 1775) verenigt het nog gewelfde silhouet van de Louis XV met het neoclassicistische decor van de latere Louis XVI: meanders, lopende hond, vlechtbanden, laurierslingers. De stijl ontstaat uit de Parijse ‘goût grec’, gevoed door de opgravingen in Herculaneum en Pompeii.

Periode
1760 – 1775
Lijnvoering
Lichte welving, scherpe hoeken
Ornamentiek
Meanders, Vitruviaanse golven, vlechtbanden
Houtsoorten
Rozenhout, amarant, esdoorn

Context

Halverwege de 18e eeuw lokken de vondsten in Herculaneum en Pompeii, en vervolgens de publicaties van de graaf de Caylus, een reactie uit tegen de uitbundigheid van de rocaille. Parijse liefhebbers omarmen de ‘goût grec’. De ebenisten behouden aanvankelijk de gewelfde vormen waaraan de clientèle gewend is, maar kleden ze in met een antiek decor: dat is de Transition.

Chronologie

  1. 1738Begin van de opgravingen in Herculaneum.
  2. 1748Begin van de opgravingen in Pompeii.
  3. 1752Eerste deel van de Recueil d'antiquités van de graaf de Caylus.
  4. 1756–1757Meubilair ‘à la grecque’, ontworpen door Le Lorrain voor Lalive de Jully.
  5. 1774Troonsbestijging van Lodewijk XVI: het neoclassicisme zegeviert.

De Transitionstijl herkennen

  1. Nog gewelfd silhouet — maar met een getemperde welving en scherpere hoeken.
  2. Fronten met middenrisaliet — en strakkere zargen.
  3. Licht gebogen poten — of al recht, soms zelfs op hetzelfde stuk.
  4. Geometrische marqueterie — kubussen, ruiten, linten of vazen naar antiek voorbeeld.
  5. Neoclassicistische bronzen — meanders, Vitruviaanse golven, muntfriezen, waterbladeren, laurierguirlandes.
  6. Twee vormtalen gecombineerd — op één en hetzelfde meubel: dat is zijn handtekening.

Kenmerkende meubels: commode met verspringend front (à ressaut), cilinderbureau, secretaire met klep, schrijftafel, chiffonnière.

De Transitionstijl en verwante stijlen

KenmerkLouis XVTransitionLouis XVI
Periode1730 – 17701760 – 17751770 – 1790
LijnvoeringGolvend, asymmetrischLichte welving, scherpe hoekenRecht, symmetrisch
PotenGebogen, met voetschoentjesLicht gebogenTaps toelopend, gecanneleerd
OrnamentiekRocaille, bloemenMeanders, Vitruviaanse golven, vlechtbandenParelsnoeren, linten, trofeeën
HoutsoortenRozenhout, violethout, notenhoutRozenhout, amarant, esdoornMahonie, rozenhout, satijnhout

Een Transition-meubel herken je aan de bewuste spanning tussen vorm en decor: een Louis XV-welving met Louis XVI-ornamenten. Is de lijn volledig recht en zijn de poten taps toelopend, dan gaat het om Louis XVI; blijft het decor rocaille en asymmetrisch, dan is het Louis XV.

De grote namen

  • Jean-François Oeben (1721 – 1763), ebenist van de koning en wegbereider van de Transition.
  • Roger Vandercruse, genaamd Lacroix (1727 – 1799), stempel RVLC.
  • Pierre Garnier (circa 1726 – 1806), ebenist en een van de eerste aanhangers van de goût grec.
  • Jean-François Leleu (1729 – 1807), leerling van Oeben.

Veelgestelde vragen

Is de Transitionstijl een echte stijl?
Ja: het is een volwaardige stijl, erkend door meubelhistorici, die overeenkomt met een specifieke Parijse productie uit de jaren 1760–1775. Het gaat dus niet om een geïmproviseerde mengvorm.
Wat is de ‘goût grec’?
De Parijse mode van de jaren 1750–1760 voor een op de oudheid geïnspireerd decor (meanders, vlechtbanden, vazen, guirlandes), ontstaan als reactie op de rocaille. Zij gaat aan de Louis XVI-stijl vooraf en bereidt die voor.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.