In het kort
De Louis XVI-stijl (circa 1770 tot 1790) keert terug naar de rechte lijn en naar een symmetrie geïnspireerd op de klassieke oudheid: taps toelopende, gecanneleerde poten, friezen met parelranden en hartbladmotieven, linten, trofeeën en guirlandes. De Parijse meubelkunst bereikt dan een technisch hoogtepunt, met ebenisten als Riesener, Weisweiler of Carlin.
- Periode
- 1770 – 1790
- Lijnvoering
- Recht, symmetrisch
- Ornamentiek
- Parelsnoeren, linten, trofeeën
- Houtsoorten
- Mahonie, rozenhout, satijnhout
Context
Het neoclassicisme, al aanwezig in de ‘goût grec’, zet zich volledig door met de troonsbestijging van Lodewijk XVI in 1774. Marie-Antoinette bestelt verfijnd meubilair voor Versailles, Trianon, Saint-Cloud en Fontainebleau. De anglomanie maakt massief mahonie in de mode, terwijl de marchands-merciers kleine meubels laten beleggen met plaquettes van Sèvres-porselein.
Chronologie
- 1769Riesener levert het cilinderbureau van Lodewijk XV, begonnen door Oeben.
- 1774Troonsbestijging van Lodewijk XVI; Riesener wordt vaste ebenist van het meubilair van de Kroon.
- 1787Georges Jacob levert de ‘Etruskische’ zitmeubels voor de melkerij van Rambouillet.
- 1791Opheffing van de gilden: einde van de verplichte meesterstempel.
De Louis XVI-stijl herkennen
- Rechte lijn en symmetrie — in het silhouet én in het decor.
- Taps toelopende poten — gecanneleerd of gerudenteerd, eindigend in een tolvoet.
- Verbindingsblokken — met een rozet, op de overgang van poot naar regel.
- Friezen — parelranden, eierlijsten, hartbladlijsten, acanthusbladeren.
- Antieke motieven — linten, strikken, laurierslingers, trofeeën, medaillons, vazen.
- Geometrische marqueterie — of plaquettes van Sèvres-porselein.
- Zitmeubels — met medaillonrug, ‘chapeau de gendarme’-rug of rechthoekige rug.
Kenmerkende meubels: commode met verspringend front (à ressaut), cilinderbureau, bonheur-du-jour, secretaire met klep, console-desserte, medaillonfauteuil, bergère.
De Louis XVI-stijl en zijn buren
| Kenmerk | Transition | Louis XVI | Directoire |
|---|---|---|---|
| Periode | 1760 – 1775 | 1770 – 1790 | 1789 – 1804 |
| Lijnvoering | Lichte welving, scherpe hoeken | Recht, symmetrisch | Recht, sober |
| Poten | Licht gebogen | Taps toelopend, gecanneleerd | Sabelvormig, spoelvormig |
| Ornamentiek | Meanders, Vitruviaanse golven, vlechtbanden | Parelsnoeren, linten, trofeeën | Palmetten, ruiten, sterren |
| Houtsoorten | Rozenhout, amarant, esdoorn | Mahonie, rozenhout, satijnhout | Mahonie, vruchtbomenhout |
De Louis XVI onderscheidt zich van de Transition door het volledig loslaten van de welving, en van het Directoire door een rijkere ornamentiek (bronzen beslag, friezen, marqueterie). Let op: de Louis XVI-stijl is onder Napoléon III veel gekopieerd, omdat keizerin Eugénie Marie-Antoinette vereerde. De kopieën uit de 19e eeuw hebben machinaal gezaagde corpussen en slapper bronzen beslag.
De grote namen
- Jean-Henri Riesener (1734 – 1806), vaste ebenist van het meubilair van de Kroon.
- Georges Jacob (1739 – 1814), stoelenmaker van Marie-Antoinette.
- Adam Weisweiler (1744 – 1820), ebenist van kostbare kleine meubels.
- Martin Carlin (circa 1730 – 1785), meubels met Sèvres-plaquettes.
- Jean-Baptiste-Claude Sené (1748 – 1803), stoelenmaker.
- Pierre Gouthière (1732 – 1813), ciseleur-vergulder.
Veelgestelde vragen
Wat is een medaillonfauteuil?
Hoe herkent u een Louis XVI-commode uit de periode?
Waarom zijn sommige Louis XVI-meubels van mahonie?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
