Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
Anticaria Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

De Gids · Stijlen · 1770 – 1790

De Louis XVI-stijl, de terugkeer naar de oudheid

Rechte lijnen, taps toelopende poten, parelranden en linten: de neoclassicistische elegantie van het late Ancien Régime.

Commode-secretaire in lak met vergulde bronzen beslag, Jean-Henri Riesener, 1783, voorbeeld van de Louis XVI-stijl
Commode-secretaire in lak met vergulde bronzen beslag, Jean-Henri Riesener, 1783. Foto: The Metropolitan Museum of Art, publiek domein.

In het kort

De Louis XVI-stijl (circa 1770 tot 1790) keert terug naar de rechte lijn en naar een symmetrie geïnspireerd op de klassieke oudheid: taps toelopende, gecanneleerde poten, friezen met parelranden en hartbladmotieven, linten, trofeeën en guirlandes. De Parijse meubelkunst bereikt dan een technisch hoogtepunt, met ebenisten als Riesener, Weisweiler of Carlin.

Periode
1770 – 1790
Lijnvoering
Recht, symmetrisch
Ornamentiek
Parelsnoeren, linten, trofeeën
Houtsoorten
Mahonie, rozenhout, satijnhout

Context

Het neoclassicisme, al aanwezig in de ‘goût grec’, zet zich volledig door met de troonsbestijging van Lodewijk XVI in 1774. Marie-Antoinette bestelt verfijnd meubilair voor Versailles, Trianon, Saint-Cloud en Fontainebleau. De anglomanie maakt massief mahonie in de mode, terwijl de marchands-merciers kleine meubels laten beleggen met plaquettes van Sèvres-porselein.

Chronologie

  1. 1769Riesener levert het cilinderbureau van Lodewijk XV, begonnen door Oeben.
  2. 1774Troonsbestijging van Lodewijk XVI; Riesener wordt vaste ebenist van het meubilair van de Kroon.
  3. 1787Georges Jacob levert de ‘Etruskische’ zitmeubels voor de melkerij van Rambouillet.
  4. 1791Opheffing van de gilden: einde van de verplichte meesterstempel.

De Louis XVI-stijl herkennen

  1. Rechte lijn en symmetrie — in het silhouet én in het decor.
  2. Taps toelopende poten — gecanneleerd of gerudenteerd, eindigend in een tolvoet.
  3. Verbindingsblokken — met een rozet, op de overgang van poot naar regel.
  4. Friezen — parelranden, eierlijsten, hartbladlijsten, acanthusbladeren.
  5. Antieke motieven — linten, strikken, laurierslingers, trofeeën, medaillons, vazen.
  6. Geometrische marqueterie — of plaquettes van Sèvres-porselein.
  7. Zitmeubels — met medaillonrug, ‘chapeau de gendarme’-rug of rechthoekige rug.

Kenmerkende meubels: commode met verspringend front (à ressaut), cilinderbureau, bonheur-du-jour, secretaire met klep, console-desserte, medaillonfauteuil, bergère.

De Louis XVI-stijl en zijn buren

KenmerkTransitionLouis XVIDirectoire
Periode1760 – 17751770 – 17901789 – 1804
LijnvoeringLichte welving, scherpe hoekenRecht, symmetrischRecht, sober
PotenLicht gebogenTaps toelopend, gecanneleerdSabelvormig, spoelvormig
OrnamentiekMeanders, Vitruviaanse golven, vlechtbandenParelsnoeren, linten, trofeeënPalmetten, ruiten, sterren
HoutsoortenRozenhout, amarant, esdoornMahonie, rozenhout, satijnhoutMahonie, vruchtbomenhout

De Louis XVI onderscheidt zich van de Transition door het volledig loslaten van de welving, en van het Directoire door een rijkere ornamentiek (bronzen beslag, friezen, marqueterie). Let op: de Louis XVI-stijl is onder Napoléon III veel gekopieerd, omdat keizerin Eugénie Marie-Antoinette vereerde. De kopieën uit de 19e eeuw hebben machinaal gezaagde corpussen en slapper bronzen beslag.

De grote namen

  • Jean-Henri Riesener (1734 – 1806), vaste ebenist van het meubilair van de Kroon.
  • Georges Jacob (1739 – 1814), stoelenmaker van Marie-Antoinette.
  • Adam Weisweiler (1744 – 1820), ebenist van kostbare kleine meubels.
  • Martin Carlin (circa 1730 – 1785), meubels met Sèvres-plaquettes.
  • Jean-Baptiste-Claude Sené (1748 – 1803), stoelenmaker.
  • Pierre Gouthière (1732 – 1813), ciseleur-vergulder.

Veelgestelde vragen

Wat is een medaillonfauteuil?
Een Louis XVI-fauteuil met een ovale rugleuning die aan een medaillon doet denken. Hij is vaak versierd met een parelrand of linten en staat op taps toelopende, gecanneleerde poten.
Hoe herkent u een Louis XVI-commode uit de periode?
Een handbewerkt eikenhouten corpus, afgeschuinde ladebodems, gecideerd en vuurverguld bronzen beslag, en vaak de meesterstempel op een zijstijl. De commodes ‘in Louis XVI-stijl’ uit de 19e eeuw vertonen sporen van machinaal zagen en industriële schroeven.
Waarom zijn sommige Louis XVI-meubels van mahonie?
De anglomanie van de jaren 1780 maakt massief mahonie in de mode, soberder van aanzien dan marqueterie. De havens van Bordeaux, Nantes en Le Havre voeren het dan in grote hoeveelheden in.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.