Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
Anticaria Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

De Gids · Stijlen · 1789 – 1804

De Directoire-stijl, de oudheid in zuivere vorm

Achteroverhellende rugleuningen, sabelpoten, palmetten: neoclassicistische soberheid na de Revolutie.

Fauteuil van gesneden en verguld hout, Georges Jacob, ca. 1785, voorbeeld van de Directoire-stijl
Fauteuil van gesneden en verguld hout, Georges Jacob, ca. 1785. Foto: The Metropolitan Museum of Art, publiek domein.

In het kort

De Directoire-stijl (circa 1789 tot 1804) vereenvoudigt na de Revolutie het neoclassicisme van Louis XVI: strengere antieke vormen, spaarzame ornamentiek, massief mahonie. De zitmeubels, geïnspireerd op de Griekse klismos, krijgen achteroverhellende rugleuningen en sabelpoten. De stijl kondigt het Empire aan.

Periode
1789 – 1804
Lijnvoering
Recht, sober
Ornamentiek
Palmetten, ruiten, sterren
Houtsoorten
Mahonie, vruchtbomenhout

Context

De Revolutie schaft in 1791 de gilden af: de stempel is niet langer verplicht en de grote koninklijke opdrachten verdwijnen. De werkplaatsen passen zich aan een nieuwe clientèle en bescheidener middelen aan. De architecten Percier en Fontaine en de gebroeders Jacob leggen een vormentaal op die rechtstreeks is ontleend aan antieke vazen en bas-reliëfs.

Chronologie

  1. 1791Opheffing van de gilden: einde van de verplichte meesterstempel.
  2. 1795Instelling van het Directoire.
  3. 1796De zonen van Georges Jacob richten Jacob frères op.
  4. 1799Staatsgreep van Bonaparte: het Consulaat (Consulat-stijl, 1799–1804).
  5. 1804Uitroeping van het Keizerrijk.

De Directoire-stijl herkennen

  1. Achteroverhellende rugleuningen — met krul of in gondelvorm, geïnspireerd op de Griekse klismos.
  2. Sabelpoten — achter; vóór taps toelopend of eveneens sabelvormig.
  3. Sobere ornamentiek — biezen, ruiten, sterren, palmetten.
  4. Antieke motieven — lieren, vrouwelijke sfinxen, opkomende zwanen, zelden revolutionaire symbolen.
  5. Massief mahonie — en fineer, weinig marqueterie.
  6. Inlegwerk — met biezen van messing of licht hout.

Kenmerkende meubels: stoel met achteroverhellende rugleuning, gondelfauteuil, bed ‘à la romaine’, staande secretaire, guéridon, console.

De Directoire-stijl en zijn naaste verwanten

KenmerkLouis XVIDirectoireEmpire
Periode1770 – 17901789 – 18041804 – 1815
LijnvoeringRecht, symmetrischRecht, soberMassief, kubisch
PotenTaps toelopend, gecanneleerdSabelvormig, spoelvormigLeeuwenklauwen, tolpoten
OrnamentiekParelsnoeren, linten, trofeeënPalmetten, ruiten, sterrenZwanen, victoria’s, palmetten
HoutsoortenMahonie, rozenhout, satijnhoutMahonie, vruchtbomenhoutGevlamd mahonie, wortelhout

De Directoire-stijl is soberder dan Louis XVI (minder brons, meer mahonie) en lichter dan Empire (minder massief, zelden bronzen beslag). Historici onderscheiden soms een Consulat-stijl (1799–1804), waarin al de Egyptische motieven opduiken die de veldtocht naar Egypte had meegebracht.

De grote namen

  • Georges Jacob (1739 – 1814), stoelenmaker, later familiewerkplaats.
  • Jacob frères (1796 – 1803), Georges II en François-Honoré Jacob.
  • Charles Percier en Pierre Fontaine (1764 – 1838 en 1762 – 1853), architecten-ontwerpers.

Veelgestelde vragen

Waarom zijn Directoire-meubels zelden gestempeld?
Omdat de stempel, die door de gilden was voorgeschreven, na hun afschaffing in 1791 niet langer verplicht is. Sommige werkplaatsen, zoals die van de familie Jacob, bleven hun meubels echter merken.
Wat is een ‘gondelrugleuning’?
Een holle, omsluitende rugleuning waarvan de stijlen in een sierlijke krul naar de armleuningen aflopen, als de boeg van een gondel. Men treft haar aan op Directoire- en Empire-fauteuils en -stoelen.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.