In het kort
De Empire-stijl (1804 tot 1815) is de officiële stijl van de regering van Napoleon I: massieve, symmetrische vormen, gevlamd mahonie, verguld bronzen beslag op grote vlakke oppervlakken, antieke en Egyptische motieven (zwanen, gevleugelde victoria's, sfinxen, adelaars, bijen). De architecten Percier en Fontaine legden het vocabulaire ervan vast.
- Periode
- 1804 – 1815
- Lijnvoering
- Massief, kubisch
- Ornamentiek
- Zwanen, victoria’s, palmetten
- Houtsoorten
- Gevlamd mahonie, wortelhout
Context
Napoleon maakt van het meubilair een propagandamiddel. De keizerlijke paleizen (Tuileries, Saint-Cloud, Fontainebleau, Compiègne) worden door het Garde-Meuble opnieuw ingericht. Percier en Fontaine publiceren hun Recueil de décorations intérieures, dat in heel Europa verspreid raakt. De bronziers, met Thomire voorop, vervaardigen ornamenten van uitzonderlijke kwaliteit.
Chronologie
- 1798–1801Egyptische veldtocht: de egyptomanie ontstaat.
- 1801Begin van de publicatie van het Recueil de décorations intérieures van Percier en Fontaine.
- 1804Kroning van Napoleon I.
- 1806Continentaal Stelsel: mahonie wordt schaars.
- 1815Waterloo en de val van het Keizerrijk.
De Empire-stijl herkennen
- Massieve, kubische vormen — met strikte symmetrie.
- Gevlamd mahonie — of wortelmahonie, in grote gladde vlakken.
- Opgezet verguld bronzen beslag — op vlakke panelen, zonder de contouren te accentueren.
- Vrijstaande zuilen — of hermenpilasters met Egyptische koppen.
- Poten — klauw- of leeuwenpoten, tolpoten.
- Motieven — zwanen, gevleugelde victoria's, sfinxen, adelaars, bijen, lauwerkransen, palmetten.
- Zitmeubelen — met vlakke, rechthoekige rugleuning en armleuningen met krul of sfinxkoppen.
Kenmerkende meubels: bootbed (lit en bateau), psyché, somno, athénienne, zuilenconsole, staande secretaire, guéridon met marmeren blad, méridienne.
De Empire-stijl en verwante stijlen
| Kenmerk | Directoire | Empire | Restauration |
|---|---|---|---|
| Periode | 1789 – 1804 | 1804 – 1815 | 1815 – 1830 |
| Lijnvoering | Recht, sober | Massief, kubisch | Verzacht, afgerond |
| Poten | Sabelvormig, spoelvormig | Leeuwenklauwen, tolpoten | Jarretpoten, consolepoten |
| Ornamentiek | Palmetten, ruiten, sterren | Zwanen, victoria’s, palmetten | Rozetten, ingelegde palmetten |
| Houtsoorten | Mahonie, vruchtbomenhout | Gevlamd mahonie, wortelhout | Esdoorn, citroenhout, essenhout |
Het Empire onderscheidt zich van het Directoire door zijn massiviteit en de overvloed aan bronzen beslag, en van de Restauration door zijn donkere houtsoorten (mahonie), waar de Restauration juist lichte houtsoorten verkiest. Let op: de Empire-stijl is in de 19e en 20e eeuw op grote schaal gekopieerd; bronzen uit de periode zijn geciseleerd en vuurverguld, kopieën zijn vaak zonder nabewerking gegoten en galvanisch verguld.
De grote namen
- Jacob-Desmalter (1770 – 1841), ebenist van de keizer, zoon van Georges Jacob.
- Pierre-Philippe Thomire (1751 – 1843), bronzier.
- Martin-Guillaume Biennais (1764 – 1843), edelsmid en necessairemaker van de keizer.
- Charles Percier en Pierre Fontaine (1764 – 1838 en 1762 – 1853), architecten van de keizer.
Veelgestelde vragen
Hoe herkent u Empire-brons uit de periode?
Waarom Egyptische motieven op Empire-meubelen?
Wat is een somno?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
