In het kort
De Régencestijl (circa 1700 tot 1730) vormt de overgang tussen de majesteit van de Louis XIV en de fantasie van de Louis XV. De vormen worden soepeler: de gebogen poot, het gebogen front en de opengewerkte schelp doen hun intrede, terwijl de symmetrie behouden blijft. De stijl dankt zijn naam aan het regentschap van Philippe d'Orléans (1715–1723).
- Periode
- 1715 – 1730
- Lijnvoering
- Symmetrische rondingen
- Ornamentiek
- Schelp, espagnolettes
- Houtsoorten
- Violethout, satijnhout, notenhout
Context
Na de dood van Lodewijk XIV verruilt het hof Versailles voor Parijs. De regent, Philippe d'Orléans, en de Parijse elite zoeken intiemere, comfortabelere interieurs. Ornamentontwerpers als Gillot en Watteau maken een licht decor populair: arabesken, singeries, chinoiserieën. Het meubilair wordt soepeler van lijn, zonder het klassieke evenwicht prijs te geven.
Chronologie
- 1715Dood van Lodewijk XIV; regentschap van Philippe d'Orléans, het hof verruilt Versailles voor Parijs.
- 1719Charles Cressent werkt voor de regent.
- 1723Dood van de regent; Lodewijk XV wordt meerderjarig.
- rond 1730Het rocailledecor zet door: de geboorte van de Louis XV-stijl.
De Régencestijl herkennen
- Gebogen poten — zogeheten ‘pied de biche’ (hindepoot), vaak zonder kruisverbinding.
- Gebogen fronten — commodes ‘en tombeau’ of ‘en arbalète’.
- Behouden symmetrie — het belangrijkste verschil met de Louis XV.
- Opengewerkte schelpen — palmetten, traliewerk, draken en singeries.
- Espagnolettes — vrouwenbustes van verguld brons op de hoeken van commodes en bureaus.
- Fineer van koningshout — in vlinderpatroon of in frisage.
- Fauteuils met vlakke rugleuning — licht gecontourneerd, met terugwijkende armleuningen.
Kenmerkende meubels: commode ‘en tombeau’ met drie rijen laden, bureau plat, wandpendule (cartel), gesneden console, fauteuil met vlakke rugleuning.
De Régencestijl en verwante stijlen
| Kenmerk | Louis XIV | Régence | Louis XV |
|---|---|---|---|
| Periode | 1660 – 1715 | 1715 – 1730 | 1730 – 1770 |
| Lijnvoering | Symmetrisch, monumentaal | Symmetrische rondingen | Golvend, asymmetrisch |
| Poten | Balustervormig, kokervormig | Gebogen ‘hindepoten’ | Gebogen, met voetschoentjes |
| Ornamentiek | Zon, acanthus, mascarons | Schelp, espagnolettes | Rocaille, bloemen |
| Houtsoorten | Verguld hout, ebbenhout, schildpad | Violethout, satijnhout, notenhout | Rozenhout, violethout, notenhout |
Een Régence-commode en een Louis XV-commode lijken op elkaar: let op de symmetrie. De Régence houdt vast aan een gecentreerd, evenwichtig decor (met een schelp in het midden), terwijl de Louis XV de asymmetrie van de rocaille aandurft. Régence-commodes hebben vaak drie rijen laden, gescheiden door tussenregels; de Louis XV kiest liever voor twee laden ‘sans traverse’, zonder tussenregel.
De grote namen
- Charles Cressent (1685 – 1768), ebenist van de regent, beeldhouwer en bronsgieter.
- Étienne Doirat (ca. 1675 – 1732), maker van commodes met krachtig bronzen beslag.
- Antoine-Robert Gaudreaus (ca. 1682 – 1746), ebenist van de koning.
Veelgestelde vragen
Waarom reikt de Régence-stijl verder dan het politieke regentschap?
Wat is een espagnolette?
Hoe herkent u een Régence-spiegel?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
