In het kort
De Louis XIV-stijl (ca. 1660 tot 1715) verbeeldt de majesteit van de Zonnekoning: symmetrie, monumentaliteit, gesneden en verguld hout, Boulle-marqueterie in schildpad en messing, verguld bronzen beslag. Onder impuls van Colbert en de schilder Charles Le Brun legt de Gobelins-manufactuur een hofkunst vast die in heel Europa wordt nagevolgd.
- Periode
- 1660 – 1715
- Lijnvoering
- Symmetrisch, monumentaal
- Ornamentiek
- Zon, acanthus, mascarons
- Houtsoorten
- Verguld hout, ebbenhout, schildpad
Context
In 1661 gaat Lodewijk XIV alleen regeren. Colbert stelt de kunsten in dienst van het koninklijk prestige: de Gobelins, in 1662 verworven, worden in 1667 de Manufacture royale des meubles de la Couronne, onder leiding van Le Brun. Ebenisten, beeldhouwers, bronsgieters en tapijtwevers werken er samen voor het Louvre en later Versailles. Het meubel wordt een instrument van macht.
Chronologie
- 1661Begin van de persoonlijke regering van Lodewijk XIV.
- 1662Colbert verwerft de Gobelins voor de Kroon.
- 1667Oprichting van de Manufacture royale des meubles de la Couronne, onder leiding van Le Brun.
- 1672André-Charles Boulle krijgt als ebenist van de koning een atelierwoning in het Louvre.
- 1682Het hof vestigt zich in Versailles.
- 1715Dood van Lodewijk XIV.
De Louis XIV-stijl herkennen
- Volmaakte symmetrie — zowel in het silhouet als in het decor.
- Balustervormige, schachtvormige of consolevormige poten — verbonden door een X- of H-vormige regel.
- Gesneden en verguld hout — voor consoles, guéridons, zitmeubelen en lijsten.
- Boulle-marqueterie — van schildpad, messing en tin, in ‘première partie’ en ‘contrepartie’.
- Verguld bronzen beslag — mascarons, maskers, voetschoenen, sleutelschilden.
- Koninklijke motieven — zon, Franse lelies, acanthusbladeren, lambrequins, symmetrische schelpen.
- Fauteuils met hoge rechthoekige rugleuning — armleuningen in consolevorm, bekleding van fluweel of tapisserie.
Kenmerkende meubels: bureau Mazarin op acht poten, kabinet, wandconsole, guéridon als fakkeldrager, Boulle-kast en, rond 1700, de eerste commodes.
De Louis XIV-stijl en aanverwante stijlen
| Kenmerk | Louis XIII | Louis XIV | Régence |
|---|---|---|---|
| Periode | 1610 – 1660 | 1660 – 1715 | 1715 – 1730 |
| Lijnvoering | Recht, massief | Symmetrisch, monumentaal | Symmetrische rondingen |
| Poten | Gedraaid, met verbindingsregels | Balustervormig, kokervormig | Gebogen ‘hindepoten’ |
| Ornamentiek | Draaiwerk, diamantkoppen | Zon, acanthus, mascarons | Schelp, espagnolettes |
| Houtsoorten | Notenhout, eikenhout, ebbenhout | Verguld hout, ebbenhout, schildpad | Violethout, satijnhout, notenhout |
De Louis XIV-stijl herkent u aan zijn strenge symmetrie, aan de rechte poten die door regels met elkaar verbonden zijn en aan het representatieve decor. De daaropvolgende Régence behoudt de symmetrie, maar introduceert de gebogen poot en maakt de vormen lichter. Let op: de Boulle-marqueterie beleefde een grote opleving onder Louis XVI en later onder Napoléon III; talrijke ‘Boulle’-meubelen dateren uit de 19e eeuw.
De grote namen
- André-Charles Boulle (1642 – 1732), ebenist van de koning, meester van de marqueterie in schildpad en messing.
- Pierre Golle (ca. 1620 – 1684), ebenist van Mazarin en later van de koning.
- Domenico Cucci (ca. 1635 – 1705), ebenist en bronswerker bij de Gobelins.
Veelgestelde vragen
Wat is Boulle-marqueterie?
Hoe dateert u een Boulle-meubel?
Zijn Louis XIV-meubels gestempeld?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.
