Lancering: antiquairs plaatsen hun eerste stukken · Bent u antiquair?

Word handelaar
EUR €
  • Antiquairs bepalen hun prijzen in euro. Bedragen in ponden en dollars zijn indicatief, berekend tegen de koers van de Europese Centrale Bank en wekelijks bijgewerkt.
Anticaria Antiquairs & uitzonderlijke stukken
NL

De Gids · Stijlen · 1660 – 1715

De Louis XIV-stijl, de majesteit van de Grand Siècle

Symmetrie, verguld hout, Boulle-marqueterie en brons: een hofkunst die in heel Europa werd nagevolgd.

Commode in Boulle-marqueterie van schildpad en messing, André-Charles Boulle, ca. 1710–1720, voorbeeld van de Louis XIV-stijl
Commode in Boulle-marqueterie van schildpad en messing, André-Charles Boulle, ca. 1710–1720. Foto: The Metropolitan Museum of Art, publiek domein.

In het kort

De Louis XIV-stijl (ca. 1660 tot 1715) verbeeldt de majesteit van de Zonnekoning: symmetrie, monumentaliteit, gesneden en verguld hout, Boulle-marqueterie in schildpad en messing, verguld bronzen beslag. Onder impuls van Colbert en de schilder Charles Le Brun legt de Gobelins-manufactuur een hofkunst vast die in heel Europa wordt nagevolgd.

Periode
1660 – 1715
Lijnvoering
Symmetrisch, monumentaal
Ornamentiek
Zon, acanthus, mascarons
Houtsoorten
Verguld hout, ebbenhout, schildpad

Context

In 1661 gaat Lodewijk XIV alleen regeren. Colbert stelt de kunsten in dienst van het koninklijk prestige: de Gobelins, in 1662 verworven, worden in 1667 de Manufacture royale des meubles de la Couronne, onder leiding van Le Brun. Ebenisten, beeldhouwers, bronsgieters en tapijtwevers werken er samen voor het Louvre en later Versailles. Het meubel wordt een instrument van macht.

Chronologie

  1. 1661Begin van de persoonlijke regering van Lodewijk XIV.
  2. 1662Colbert verwerft de Gobelins voor de Kroon.
  3. 1667Oprichting van de Manufacture royale des meubles de la Couronne, onder leiding van Le Brun.
  4. 1672André-Charles Boulle krijgt als ebenist van de koning een atelierwoning in het Louvre.
  5. 1682Het hof vestigt zich in Versailles.
  6. 1715Dood van Lodewijk XIV.

De Louis XIV-stijl herkennen

  1. Volmaakte symmetrie — zowel in het silhouet als in het decor.
  2. Balustervormige, schachtvormige of consolevormige poten — verbonden door een X- of H-vormige regel.
  3. Gesneden en verguld hout — voor consoles, guéridons, zitmeubelen en lijsten.
  4. Boulle-marqueterie — van schildpad, messing en tin, in ‘première partie’ en ‘contrepartie’.
  5. Verguld bronzen beslag — mascarons, maskers, voetschoenen, sleutelschilden.
  6. Koninklijke motieven — zon, Franse lelies, acanthusbladeren, lambrequins, symmetrische schelpen.
  7. Fauteuils met hoge rechthoekige rugleuning — armleuningen in consolevorm, bekleding van fluweel of tapisserie.

Kenmerkende meubels: bureau Mazarin op acht poten, kabinet, wandconsole, guéridon als fakkeldrager, Boulle-kast en, rond 1700, de eerste commodes.

De Louis XIV-stijl en aanverwante stijlen

KenmerkLouis XIIILouis XIVRégence
Periode1610 – 16601660 – 17151715 – 1730
LijnvoeringRecht, massiefSymmetrisch, monumentaalSymmetrische rondingen
PotenGedraaid, met verbindingsregelsBalustervormig, kokervormigGebogen ‘hindepoten’
OrnamentiekDraaiwerk, diamantkoppenZon, acanthus, mascaronsSchelp, espagnolettes
HoutsoortenNotenhout, eikenhout, ebbenhoutVerguld hout, ebbenhout, schildpadViolethout, satijnhout, notenhout

De Louis XIV-stijl herkent u aan zijn strenge symmetrie, aan de rechte poten die door regels met elkaar verbonden zijn en aan het representatieve decor. De daaropvolgende Régence behoudt de symmetrie, maar introduceert de gebogen poot en maakt de vormen lichter. Let op: de Boulle-marqueterie beleefde een grote opleving onder Louis XVI en later onder Napoléon III; talrijke ‘Boulle’-meubelen dateren uit de 19e eeuw.

De grote namen

  • André-Charles Boulle (1642 – 1732), ebenist van de koning, meester van de marqueterie in schildpad en messing.
  • Pierre Golle (ca. 1620 – 1684), ebenist van Mazarin en later van de koning.
  • Domenico Cucci (ca. 1635 – 1705), ebenist en bronswerker bij de Gobelins.

Veelgestelde vragen

Wat is Boulle-marqueterie?
Een marqueterie van metaal (messing, tin) en schildpad, uitgezaagd uit op elkaar gestapelde platen. Zo ontstaan twee sets: de ‘première partie’ (messing motieven op een schildpadden ondergrond) en de ‘contrepartie’ (schildpadden motieven op een messing ondergrond), vaak gebruikt voor twee meubels die een paar vormen.
Hoe dateert u een Boulle-meubel?
Stukken uit de Louis XIV-periode hebben een met de hand bewerkt eikenhouten corpus, gecideleerd en vuurverguld bronzen beslag, en schildpad aangebracht op een gekleurde ondergrond (vaak rood of bruin). Producties uit de 19e eeuw hebben machinaal gezaagde corpussen, dunner messing en droger graveerwerk.
Zijn Louis XIV-meubels gestempeld?
Nee: de stempel werd in Parijs pas in 1743 verplicht. Toeschrijvingen berusten op archieven, koninklijke inventarissen en vergelijking met gedocumenteerde stukken.

Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collectie · Musée du Louvre, afdeling Objets d'art · Mobilier national.