In het kort
Sinds 1838 draagt Frans zilver de Minervakop, met het cijfer 1 (eerste gehalte, 950‰) of 2 (tweede gehalte, 800‰). Daarvoor duidden de haan (1798–1819) en vervolgens de grijsaardskop (1819–1838) het eerste gehalte in Parijs aan. Het meesterteken in de vorm van een ruit identificeert de edelsmid; een vierkant teken wijst op verzilverd metaal, niet op massief zilver.
Vóór de Revolutie: de vier keurmerken
Onder het Ancien Régime krijgt Parijs zilverwerk in principe vier merken: het meesterteken (gekroonde lelie, initialen en symbool van de edelsmid), het chargemerk, ingeslagen op het ruwe werkstuk voor de heffing van de belasting, het keurmerk van het gilde of de ‘maison commune’, een gekroonde jaarletter die het gehalte waarborgt en het stuk dateert, en het déchargemerk, aangebracht zodra de belasting was voldaan. Parijs zilver heeft dan een gehalte van 958‰.
Sinds 1797: de waarborg van de staat
De wet van 19 brumaire jaar VI (9 november 1797) legt de basis voor het moderne stelsel: twee wettelijke gehaltes voor zilver, 950‰ en 800‰, en waarborgkeuren die door de overheid worden aangebracht. De symbolen wisselen per periode, waardoor stukken te dateren zijn.
Dateringstabel (grote waarborg, Parijs)
| Periode | Gehalte- en waarborgkeur | Om te onthouden |
|---|---|---|
| vóór 1791 | Meesterteken, charge, jaarletter, décharge | Datering op het jaar via de jaarletter |
| 1798 – 1819 | Haan (twee opeenvolgende modellen) | Cijfer 1 of 2 naargelang het gehalte |
| 1819 – 1838 | Grijsaardskop | Eerste gehalte in Parijs |
| sinds 1838 | Minervakop | Cijfer 1 (950‰) of 2 (800‰) |
Kleine voorwerpen krijgen eigen keurmerken (bijvoorbeeld de zwijnskop in Parijs vanaf 1838), en de provinciale waarborgkantoren gebruiken hun eigen varianten.
Het meesterteken: ruit of vierkant?
Sinds 1797 staat het meesterteken van de edelsmid in een ruit op voorwerpen van goud of zilver. Een vierkant meesterteken wijst op verzilverd metaal (Christofle, Ercuis…): zulke voorwerpen dragen geen Minervakop. Dat is het eerste wat u controleert bij een stuk dat als ‘massief zilver’ wordt aangeboden.
De valkuilen
- Overgezette keuren: een keur die uit een oud stuk is gezaagd en op een recenter stuk is gesoldeerd. Let op soldeersporen rond het merk.
- Afgesleten keuren door decennia van poetsen: een onleesbare keur bewijst niets, in de ene noch in de andere richting.
- Fantasiemerken die het Franse keursysteem nabootsen op buitenlandse of verzilverde objecten.
Veelgestelde vragen
Hoe weet u of een object van massief zilver is?
Wat betekent het cijfer bij de Minervakop?
Kan een stuk uit de 18e eeuw precies gedateerd worden?
Bronnen: Guillaume Janneau, Les Styles du meuble français, PUF, reeks ‘Que sais-je?’ · Musée des Arts décoratifs, Parijs — vaste collecties. De informatie over regelgeving is indicatief: raadpleeg de geldende wetteksten.